Quảng Bình là mảnh đất có bề dày lịch sử văn hóa lâu đời, gắn liền với nhiều cuộc đấu tranh bảo vệ đất nước của quân dân ta. Nơi đây có nhiều di tích lịch sử nổi tiếng, là những chứng tích hùng hồn về truyền thống yêu nước và tinh thần bất khuất của dân tộc Việt Nam. Để bảo tồn và phát huy giá trị các di tích lịch sử, Quảng Bình đã có nhiều nỗ lực trong việc đầu tư, trùng tu, tôn tạo các di tích. Các di tích lịch sử ở Quảng Bình đã và đang góp phần quan trọng vào việc phát triển du lịch của tỉnh, mang lại nguồn thu nhập cho người dân địa phương. Hãy cùng điểm qua các di tích lịch sử nổi tiếng mà bạn nên ghé qua một lần nếu có chuyến đi du lịch đến Quảng Bình.
1. Vũng Chùa - Đảo Yến
Giữa vùng biển trời rộng lớn của Quảng Bình, Vũng Chùa - Đảo Yến là điểm đến đặc biệt nơi thiên nhiên hùng vĩ hòa quyện cùng giá trị lịch sử và lòng tri ân sâu sắc. Nằm tại thôn Thọ Sơn, xã Quảng Đông, huyện Quảng Trạch, cách trung tâm Đồng Hới khoảng 70km về phía Bắc, đây là nơi an nghỉ vĩnh hằng của Đại tướng Võ Nguyên Giáp - vị Tổng Tư lệnh đầu tiên của Quân đội Nhân dân Việt Nam.
Khu mộ tọa lạc trên sườn núi Thọ Sơn, hướng ra Biển Đông, sở hữu vị thế phong thủy được ví như “rồng cuộn hổ ngồi”. Từ khu vực này, du khách có thể phóng tầm mắt ngắm toàn cảnh Vũng Chùa với biển xanh, bãi cát trắng và khung cảnh thanh bình đặc trưng của vùng duyên hải miền Trung.
Hành trình tham quan thường kéo dài từ 1-2 giờ. Ngoài việc dâng hương tưởng niệm Đại tướng, du khách còn có thể tản bộ dọc bờ biển, tận hưởng không gian yên tĩnh hoặc thuê thuyền của ngư dân địa phương để ra Đảo Yến, nơi hàng nghìn chim yến sinh sống giữa khung cảnh biển đảo hoang sơ.
Vũng Chùa - Đảo Yến mở cửa hàng ngày từ 7h00-11h30 và 13h30-17h00, miễn phí tham quan. Thời điểm lý tưởng nhất để ghé thăm là từ tháng 4 đến tháng 8 khi thời tiết khô ráo, biển lặng và tầm nhìn đẹp. Khi đến đây, du khách cần mặc trang phục lịch sự, đăng ký tại khu vực an ninh trước khi lên phần mộ. Để đảm bảo sự trang nghiêm của khu tưởng niệm, chỉ nên dâng hương hoặc hoa tươi theo hướng dẫn của Ban quản lý, không mang đồ cúng mặn hoặc vàng mã vào khu vực mộ.
2. Nhà lưu niệm Đại tướng Võ Nguyên Giáp ở Quảng Bình
Nhà lưu niệm Đại tướng Võ Nguyên Giáp là một trong những di tích lịch sử ở Quảng Bình nổi bật, thu hút du khách muốn tìm hiểu về cuộc đời và sự nghiệp của vị tướng huyền thoại của dân tộc Việt Nam. Tọa lạc tại làng An Xá, xã Lộc Thủy, huyện Lệ Thủy, cách trung tâm Đồng Hới khoảng 40km, nơi đây là ngôi nhà gỗ truyền thống 3 gian 2 chái gắn liền với tuổi thơ của Đại tướng Võ Nguyên Giáp.
Không chỉ mang giá trị lịch sử sâu sắc, địa điểm này còn sở hữu không gian làng quê thanh bình, giúp du khách cảm nhận rõ nét vẻ đẹp mộc mạc của vùng quê Quảng Bình. Đến đây, bạn có thể dâng hương tưởng niệm, tham quan các hiện vật, hình ảnh và kỷ vật quý giá về cuộc đời Đại tướng, đồng thời lắng nghe những câu chuyện lịch sử đầy xúc động từ người dân địa phương. Cây khế hơn 100 năm tuổi trong khuôn viên nhà lưu niệm cũng là điểm dừng chân được nhiều du khách yêu thích.
Nhà lưu niệm mở cửa theo giờ hành chính và miễn phí tham quan. Thời gian khám phá lý tưởng kéo dài từ 1-2 giờ, phù hợp để kết hợp với các hành trình du lịch văn hóa, tâm linh tại Quảng Bình. Khi tham quan, du khách nên mặc trang phục lịch sự, giữ gìn sự trang nghiêm và tuân thủ các quy định bảo tồn di tích để có trải nghiệm ý nghĩa và trọn vẹn hơn.
3. Lăng mộ Lễ Thành hầu Nguyễn Hữu Cảnh
Ít ai biết rằng hành trình mở rộng lãnh thổ về phương Nam của Việt Nam gắn liền với tên tuổi của danh tướng Nguyễn Hữu Cảnh. Để tìm hiểu về nhân vật lịch sử có ảnh hưởng sâu sắc đến tiến trình hình thành đất nước, nhiều du khách đã tìm đến lăng mộ của ông trên dãy núi An Mã, một địa điểm mang đậm giá trị văn hóa và lịch sử tại Quảng Bình.
Lăng mộ Lễ Thành hầu Nguyễn Hữu Cảnh nằm tại xã Trường Thủy, huyện Lệ Thủy, cách trung tâm Đồng Hới khoảng 70-80km. Đây là nơi an nghỉ của vị khai quốc công thần có công lớn trong việc xác lập chủ quyền và mở mang vùng đất Nam Bộ. Khu lăng được xây dựng giữa không gian núi non thanh tịnh, tạo nên khung cảnh trang nghiêm nhưng vẫn hài hòa với thiên nhiên.
Thời gian tham quan thường kéo dài từ 1-2 giờ. Tại đây, du khách có thể dâng hương tưởng niệm, tìm hiểu về cuộc đời và sự nghiệp của Nguyễn Hữu Cảnh, chiêm ngưỡng tấm bia mộ bằng đá cẩm thạch xanh mang dấu ấn kiến trúc triều Nguyễn, đồng thời tản bộ qua cầu đá ngọc, đầm sen và những hàng thông xanh mát bao quanh khu di tích.
Lăng mộ mở cửa tự do và không thu phí tham quan. Thời điểm thích hợp nhất để ghé thăm là từ tháng 3 đến tháng 8 khi thời tiết khô ráo, thuận lợi cho việc di chuyển và ngắm cảnh. Do khu di tích nằm trên địa hình đồi núi, du khách nên mang giày thể thao hoặc giày đế thấp để dễ dàng đi lại. Nếu tự lái xe, cần chú ý các đoạn đường đèo dốc và nhiều khúc cua quanh co trên đường vào khu lăng. Trang phục lịch sự, kín đáo cũng được khuyến khích để thể hiện sự tôn trọng đối với một di tích lịch sử có ý nghĩa đặc biệt.
4. Các trọng điểm trên đường 20 Quyết Thắng
Trong những năm tháng khốc liệt của cuộc kháng chiến chống Mỹ, tuyến đường Trường Sơn đã trở thành huyết mạch vận chuyển lực lượng, lương thực và vũ khí từ miền Bắc vào miền Nam. Ngày nay, một phần của tuyến đường lịch sử ấy vẫn hiện diện giữa núi rừng Quảng Bình, đưa du khách trở về với những câu chuyện hào hùng và những hy sinh không thể nào quên của thế hệ đi trước.
Đường 20 Quyết Thắng nằm trong vùng lõi của Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng, nối từ Phong Nha vượt dãy Trường Sơn sang nước bạn Lào. Con đường được mệnh danh là “con đường tuổi 20” bởi phần lớn thanh niên xung phong tham gia mở đường khi ấy đều còn rất trẻ. Trên tuyến có nhiều địa danh lịch sử nổi tiếng như Hang Tám Cô, Hang Y tá, Dốc Ba Thang, Hang Thông tin và Tổng kho NH.
Hành trình khám phá thường kéo dài từ 1,5 đến 3 giờ, tùy số lượng điểm dừng chân. Du khách có thể dâng hương tại Đền tưởng niệm liệt sĩ Trường Sơn và Hang Tám Cô, tham quan các di tích gắn liền với cuộc sống và chiến đấu của bộ đội Trường Sơn, đồng thời lắng nghe những câu chuyện lịch sử xúc động về một thời hoa lửa.
Đường 20 Quyết Thắng mở cửa tự do và không thu phí tham quan. Thời gian thích hợp nhất để ghé thăm là từ tháng 12 đến tháng 8 hoặc vào các dịp tưởng niệm như 27/7, 30/4 và ngày giỗ chung của Hang Tám Cô. Do cung đường đi qua khu vực rừng núi với nhiều đèo dốc và khúc cua liên tiếp, du khách nên kiểm tra phương tiện kỹ lưỡng trước khi khởi hành. Nếu di chuyển bằng xe máy, cần có kinh nghiệm lái xe đường đèo. Ngoài ra, nên chuẩn bị nước uống, kem chống côn trùng và trang phục lịch sự khi vào các khu vực dâng hương, tưởng niệm để thể hiện sự tôn kính đối với các anh hùng liệt sĩ.
5. Khảo cổ Bàu Tró, Đồng Hới
Quảng Bình còn lưu giữ những dấu tích quan trọng về đời sống của cư dân Việt cổ cách đây hàng nghìn năm. Giữa lòng thành phố Đồng Hới, Bàu Tró là nơi kết hợp hài hòa giữa giá trị khảo cổ học, cảnh quan thiên nhiên và không gian thư giãn yên bình hiếm có.
Nằm cách trung tâm Đồng Hới khoảng 3km và chỉ cách bãi biển Nhật Lệ hơn 100m, Bàu Tró là hồ nước ngọt tự nhiên được bao quanh bởi những hàng phi lao xanh mát. Đây đồng thời là di chỉ khảo cổ cấp quốc gia nổi tiếng, nơi các nhà nghiên cứu đã phát hiện nhiều hiện vật thuộc hậu kỳ đồ đá mới, góp phần làm sáng tỏ lịch sử cư trú của con người trên dải đất miền Trung.
Thời gian tham quan Bàu Tró thường kéo dài khoảng một giờ. Du khách có thể tản bộ quanh hồ, tận hưởng bầu không khí trong lành, ngắm mặt nước trong xanh quanh năm và khám phá vẻ đẹp mộc mạc của rừng phi lao ven hồ. Không gian thanh bình nơi đây cũng là địa điểm lý tưởng để chụp ảnh, thư giãn hoặc kết hợp tham quan biển Nhật Lệ và cồn cát Quang Phú trong cùng một hành trình.
Bàu Tró mở cửa tự do và không thu phí tham quan. Mùa hè là thời điểm được nhiều du khách lựa chọn nhờ thời tiết thuận lợi và khung cảnh hồ nước đẹp nhất trong năm. Do đây vừa là di tích khảo cổ quan trọng vừa là nguồn nước ngọt có giá trị đối với địa phương, du khách cần giữ gìn vệ sinh chung, không xả rác và không tự ý tác động đến cảnh quan tự nhiên. Nếu ghé thăm vào buổi trưa hoặc đầu giờ chiều, nên mang theo mũ, nước uống và kem chống nắng vì khu vực quanh hồ có khá ít bóng râm.
6. Quảng Bình Quan
Giữa nhịp sống hiện đại của Đồng Hới, vẫn có một công trình hơn ba thế kỷ tuổi lặng lẽ đứng đó như chứng nhân cho những biến động của lịch sử. Không chỉ là một di tích kiến trúc cổ, Quảng Bình Quan còn được xem là biểu tượng văn hóa và niềm tự hào của người dân Quảng Bình.
Tọa lạc ngay trung tâm thành phố Đồng Hới, Quảng Bình Quan là một phần quan trọng của hệ thống Lũy Thầy do Đào Duy Từ thiết kế vào thế kỷ XVII. Công trình được xây dựng nhằm bảo vệ vùng đất Đàng Trong trong thời kỳ Trịnh - Nguyễn phân tranh. Trải qua chiến tranh và thời gian, Quảng Bình Quan đã nhiều lần được trùng tu nhưng vẫn giữ được những nét kiến trúc đặc trưng, trở thành điểm tham quan không thể bỏ qua khi khám phá Đồng Hới.
Du khách chỉ cần khoảng 30 phút đến 1 giờ để tham quan và tìm hiểu về công trình này. Những vòm cổng cổ kính, tường thành bằng gạch và các chi tiết kiến trúc truyền thống tạo nên khung cảnh mang đậm dấu ấn lịch sử. Đây cũng là địa điểm được nhiều du khách yêu thích để chụp ảnh và tìm hiểu về quá khứ hào hùng của vùng đất Quảng Bình.
Quảng Bình Quan mở cửa tự do và không thu phí tham quan. Thời điểm đẹp nhất để ghé thăm là vào sáng sớm khi ánh nắng chiếu qua các vòm cổng hoặc buổi tối khi công trình được thắp sáng bởi hệ thống đèn nghệ thuật. Vì nằm ngay khu vực giao thông đông đúc của thành phố, du khách nên chú ý quan sát khi sang đường và lựa chọn vị trí chụp ảnh an toàn.
Quảng Bình Quan là một trong ba cửa ải của hệ thống phòng thủ Trấn Ninh, được xây dựng vào năm 1631 bởi nhà chiến lược, quân sự tài ba Đào Duy Từ. Cửa ải nằm ở vị trí hiểm yếu, nơi giao nhau giữa dãy núi Hoành Sơn và biển Nhật Lệ, có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ vùng đất Quảng Bình trong thời kì Trịnh - Nguyễn giao tranh. Thành lũy Trấn Ninh là một công trình phòng thủ kiên cố được xây dựng bởi chúa Nguyễn để ngăn chặn quân Trịnh xâm chiếm Đàng Trong. Trong suốt gần nửa thế kỷ chiến tranh Trịnh - Nguyễn, thành lũy đã giúp chúa Nguyễn chặn đứng và đẩy lùi nhiều cuộc tấn công của quân Trịnh, trong đó có 7 trận chiến quy mô lớn. Nhờ vậy, quân Trịnh không thể vượt qua cửa ải này và Đàng Trong được bảo vệ.
Năm 1825, dưới thời nhà Nguyễn, Quảng Bình Quan được xây lại bằng gạch đá. Đến năm 1837, vua Minh Mạng cho đúc cửu định và khắc hình tượng lên đó. Năm 1842, vua Thiệu Trị ghé thăm Quảng Bình Quan và viết ba bài thơ khắc vào bia ngoài cửa quan. Trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, Quảng Bình quan là nơi thực dân Pháp hành hình nhiều chiến sỹ cộng sản yêu nước. Chúng cũng đã sử dụng địa điểm này làm vọng gác kiểm soát giao thông. Năm 1954, trước khi rút khỏi Đồng Hới, Thực dân Pháp đã phá hủy nhiều vị trí quan trọng của thị xã, trong đó có cầu vòm, cửa quan của Quảng Bình quan.
Trong cuộc chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ ra miền Bắc, Quảng Bình quan cũng bị tàn phá nặng nề. Đế quốc Mỹ đã liên tiếp mở nhiều chiến dịch tấn công Đồng Hới bằng không quân, hải quân. Chỉ trong một thời gian ngắn, nhiều địa điểm, công trình tại thị xã Đồng Hới đã bị san phẳng. Sau khi đất nước thống nhất, Quảng Bình quan được đầu tư trùng tu, tôn tạo. Năm 1992, Quảng Bình quan được Bộ Văn hóa-Thể thao và Du lịch xếp hạng di tích cấp quốc gia.
7. Tượng đài Mẹ Suốt
Không phải vị tướng hay nhà lãnh đạo nào, một trong những biểu tượng được người dân Quảng Bình kính trọng nhất lại là một người mẹ bình dị với mái chèo trên dòng sông Nhật Lệ. Hình ảnh ấy đã trở thành nguồn cảm hứng cho Tượng đài Mẹ Suốt - công trình tưởng niệm tôn vinh lòng dũng cảm, sự hy sinh và tinh thần yêu nước của người phụ nữ Việt Nam trong thời chiến.
Nằm bên bờ sông Nhật Lệ, ngay trung tâm thành phố Đồng Hới, tượng đài được xây dựng để tưởng nhớ Mẹ Nguyễn Thị Suốt, người đã thực hiện hàng nghìn chuyến đò đưa bộ đội, vũ khí và nhu yếu phẩm vượt sông giữa những trận bom ác liệt. Bức tượng cao 7m hướng mặt ra dòng sông, tái hiện hình ảnh người mẹ kiên cường luôn sẵn sàng đối mặt với hiểm nguy để góp phần bảo vệ quê hương.
Du khách chỉ cần khoảng 30 phút để tham quan di tích lịch sử ở Quảng Bình này. Bên cạnh việc dâng hương tưởng niệm, nhiều người dành thời gian ngắm nhìn tượng đài, tìm hiểu câu chuyện về Mẹ Suốt và tản bộ dọc tuyến đường ven sông Nhật Lệ. Không gian thoáng đãng cùng tầm nhìn đẹp ra mặt nước khiến nơi đây trở thành điểm dừng chân yêu thích của cả du khách lẫn người dân địa phương.
Tượng đài mở cửa tự do 24/7 và không thu phí tham quan. Vì đây là công trình tưởng niệm mang ý nghĩa lịch sử sâu sắc, du khách nên giữ thái độ trang nghiêm, không leo trèo lên tượng đài hoặc gây ồn ào trong khu vực. Từ đây, bạn cũng có thể dễ dàng kết hợp khám phá Chợ đêm Đồng Hới, Quảng Bình Quan hoặc bãi biển Nhật Lệ chỉ trong vài phút di chuyển.
8. Đền tưởng niệm liệt sĩ bên bến phà Long Đại
Có những nơi không chỉ lưu giữ ký ức chiến tranh mà còn nhắc nhở thế hệ hôm nay về cái giá của hòa bình. Đền tưởng niệm liệt sĩ Trường Sơn Bến phà Long Đại là một trong những di tích lịch sử ở Quảng Bình như vậy, nơi ghi dấu những năm tháng khốc liệt trên tuyến vận tải chiến lược Trường Sơn.
Nằm tại xã Hiền Ninh, huyện Quảng Ninh, cách trung tâm Đồng Hới khoảng 30km, khu di tích được xây dựng trên vùng đất từng là "tọa độ lửa" hứng chịu hàng vạn tấn bom đạn trong chiến tranh. Đây là nơi tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ đã hy sinh để bảo vệ tuyến giao thông huyết mạch, đặc biệt là lực lượng Thanh niên xung phong ngày đêm bám trụ tại Bến phà Long Đại.
Thời gian tham quan thường kéo dài từ 45 phút đến 1 giờ. Du khách có thể dâng hương tại đền chính, tham quan tháp báo ân, tháp chuông và chiêm ngưỡng tượng đài cao 16m được tạo hình từ 16 bông lúa, tưởng nhớ 16 nữ Thanh niên xung phong quê Thái Bình đã anh dũng hy sinh. Từ khuôn viên đền, du khách còn có thể ngắm nhìn dòng sông Long Đại và cây cầu đường sắt lịch sử bắc qua khu vực này.
Khu tưởng niệm mở cửa hàng ngày từ 7h00 đến 17h00 và không thu phí tham quan. Thời điểm thích hợp để ghé thăm là mùa khô hoặc các dịp lễ lớn như 30/4, 27/7 và 2/9, khi nhiều hoạt động tri ân được tổ chức. Vì đây là không gian tưởng niệm mang tính tâm linh và lịch sử, du khách nên lựa chọn trang phục kín đáo, giữ thái độ nghiêm túc và hạn chế nói chuyện lớn tiếng trong khu vực dâng hương.
9. Hang Lèn Hà
Hang Lèn Hà không phải là điểm du lịch đông đúc nhưng lại mang đến những cảm xúc đặc biệt cho những ai muốn tìm hiểu về lịch sử và sự hy sinh thầm lặng của những người lính thông tin trong thời chiến. Mỗi bậc đá dẫn lên hang như đưa du khách ngược dòng thời gian trở về một giai đoạn đầy gian khổ nhưng cũng rất đỗi hào hùng của dân tộc.
Di tích nằm tại bản Hà, xã Thanh Hóa, huyện Tuyên Hóa, cách đường Hồ Chí Minh nhánh Đông khoảng 3km. Trong kháng chiến chống Mỹ, nơi đây là vị trí đóng quân của Trạm thông tin A69, một mắt xích quan trọng bảo đảm liên lạc trên tuyến vận tải chiến lược Trường Sơn. Hang Lèn Hà được công nhận là Di tích lịch sử cấp Quốc gia nhằm ghi nhớ sự hy sinh anh dũng của 13 cán bộ, chiến sĩ thông tin đã ngã xuống trong trận bom ngày 2/7/1972.
Một chuyến tham quan thường kéo dài từ 1 đến 1,5 giờ. Sau khi vượt qua 269 bậc đá dẫn lên sườn núi, du khách sẽ được quan sát các dấu tích còn lại của khu vực làm việc và trú ẩn năm xưa, bao gồm những vết tích bom đạn, hiện vật liên quan đến công tác thông tin liên lạc và không gian hang động từng gắn bó với các chiến sĩ. Dưới chân núi là miếu thờ và bia tưởng niệm, nơi nhiều người dừng chân dâng hương để bày tỏ lòng tri ân.
Hang Lèn Hà mở cửa tự do và không thu phí tham quan. Thời điểm thích hợp nhất là mùa khô hoặc tháng 7 hằng năm, đặc biệt vào dịp tưởng niệm ngày 2/7.
10. Lũy Thầy
Lũy Thầy là một hệ thống thành lũy phòng thủ được xây dựng vào thế kỷ 17, nằm trên địa phận tỉnh Quảng Bình, Việt Nam. Lũy này được xây dựng bởi Tổng công trình sư Đào Duy Từ dưới thời chúa Nguyễn Phúc Nguyên, với mục đích ngăn chặn sự xâm lược của quân Trịnh từ Đàng Ngoài.
Lũy Thầy có tổng chiều dài khoảng 34 km, trải dài từ núi Đầu Mâu (Quảng Ninh) đến cửa biển Nhật Lệ (Đồng Hới). Lũy được đắp bằng đất, cao từ 3 đến 12 mét, mặt lũy rộng khoảng 5 mét. Cứ mỗi đoạn 40 thước lại xây một pháo đài, đặt súng thần công án ngự. Lũy Thầy có vị trí địa lý hiểm trở, được bao bọc bởi sông Gianh và biển Đông. Sông Gianh là một con sông lớn, chảy qua địa phận Quảng Bình, tạo thành một ranh giới tự nhiên giữa Đàng Trong và Đàng Ngoài. Biển Đông ở phía Đông cũng là một yếu tố phòng thủ quan trọng, ngăn chặn quân Trịnh từ đường biển tiến vào.
Lũy Thầy là di tích lịch sử ở Quảng Bình có ý nghĩa to lớn, thể hiện tinh thần yêu nước, ý chí kiên cường bảo vệ chủ quyền của dân tộc Việt Nam. Lũy đã góp phần giữ vững cơ đồ của Đàng Trong trong suốt thời kỳ Trịnh - Nguyễn phân tranh, tạo tiền đề cho sự thống nhất đất nước sau này. Lũy Thầy cũng là một biểu tượng của văn hóa, tinh thần thượng võ của người dân Quảng Bình. Lũy là một minh chứng cho tài năng quân sự và trí tuệ của cha ông ta trong việc xây dựng và bảo vệ đất nước.
Hiện nay, Lũy Thầy vẫn còn được bảo tồn khá nguyên vẹn, với nhiều đoạn lũy và pháo đài vẫn còn in dấu thời gian. Lũy Thầy đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đầu tư trùng tu, tôn tạo, trở thành một điểm du lịch hấp dẫn của tỉnh Quảng Bình.
Để bảo tồn Lũy Thầy, cần có sự quan tâm, đầu tư của các cấp, các ngành và của toàn thể nhân dân. Chúng ta cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục để nâng cao nhận thức của người dân về giá trị lịch sử của Lũy Thầy. Đồng thời, cần có các biện pháp bảo vệ, tôn tạo để Lũy Thầy mãi mãi là một chứng tích lịch sử hào hùng của dân tộc Việt Nam.
11. Trận địa pháo Quang Phú
Trận địa pháo Quang Phú trải dài ven biển Nhật Lệ, cách thành phố Đồng Hới 3 km về phía Đông Bắc, thuộc địa phận xã Quang Phú. Đây là một hệ thống hầm pháo và lô cốt kiên cố được xây dựng trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Trận địa đã góp phần quan trọng trong việc bảo vệ vùng biển Quảng Bình, góp phần vào thắng lợi chung của cuộc kháng chiến.
Trận địa pháo Quang Phú được xây dựng từ năm 1964, trước những bước leo thang tiến hành cuộc chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ. Hệ thống hầm pháo và lô cốt được xây dựng bằng bê tông cốt thép, nửa chìm nửa nổi trên mặt đất, có khả năng chống chịu được bom đạn của kẻ thù. Hệ thống hầm hào này được bố trí nằm rải rác dọc ven biển, được xây dựng trên những vùng đất cao, cửa hướng ra biển.
Trong suốt cuộc kháng chiến chống Mỹ, trận địa pháo Quang Phú đã tham gia nhiều trận đánh ác liệt, góp phần bảo vệ vùng biển Quảng Bình. Trận đánh đầu tiên của trận địa pháo Quang Phú diễn ra vào ngày 25 tháng 4 năm 1968, bắn cháy 2 tàu khu trục Mỹ trong lúc chúng đuổi bắt thuyền đánh cá ngư dân Quang Phú. Tuy nhiên trận chiến làm nên “thương hiệu” C10, còn lưu truyền đến tận hôm nay lại diễn ra vào ngày 9 tháng 4 năm 1972. Trong trận chiến này, 4 khẩu pháo 85 ly của trận địa pháo Quang Phú đã bắn cháy 1 tàu khu trục và 1 tàu tuần dương của Mỹ. Đây là một chiến thắng lớn của quân và dân Quảng Bình, làm thất bại âm mưu đánh phá của đế quốc Mỹ.
Dưới sự lãnh đạo của Đảng, quân và dân Quảng Bình đã đoàn kết một lòng, vượt qua mọi khó khăn, gian khổ, kiên cường chiến đấu, giành thắng lợi vẻ vang. Trận địa pháo Quang Phú là một trong những chiến công tiêu biểu của quân và dân Quảng Bình, góp phần vào thắng lợi chung của cuộc kháng chiến.
12. Hoành Sơn Quan
Nằm trên đỉnh Đèo Ngang, giữa núi non và biển cả, Hoành Sơn Quan đã chứng kiến hàng trăm năm biến động trên tuyến giao thông huyết mạch nối liền Bắc và Nam Việt Nam.
Được xây dựng vào năm 1833 dưới triều vua Minh Mạng, Hoành Sơn Quan từng là cửa ải quân sự quan trọng kiểm soát người và hàng hóa qua dãy Hoành Sơn. Công trình tọa lạc ở độ cao hàng trăm mét so với mực nước biển, ngay trên ranh giới tự nhiên giữa Hà Tĩnh và Quảng Bình. Trải qua gần hai thế kỷ, những bức tường thành bằng gạch đá vẫn hiện diện giữa núi rừng, tạo nên khung cảnh cổ kính và đầy sức hút.
Điểm nhấn của hành trình là cung đường hơn 1.000 bậc đá cổ dẫn lên đỉnh đèo. Từ đây, du khách có thể chiêm ngưỡng kiến trúc cổng thành xưa, ngắm nhìn những dãy núi trùng điệp của Hoành Sơn và phóng tầm mắt ra Biển Đông rộng lớn. Vào những ngày trời quang, khung cảnh từ đỉnh đèo mang đến cảm giác vừa hùng vĩ vừa thanh bình.
Hoành Sơn Quan mở cửa tự do và không thu phí tham quan. Thời điểm đẹp nhất để chinh phục địa danh này là sáng sớm hoặc cuối buổi chiều khi thời tiết mát mẻ và ánh sáng thuận lợi cho việc ngắm cảnh, chụp ảnh. Do phải leo khá nhiều bậc đá và một số đoạn có thể trơn trượt sau mưa, du khách nên mang giày thể thao có độ bám tốt. Khu vực đỉnh đèo hiện còn khá hoang sơ, ít hàng quán và dịch vụ hỗ trợ, vì vậy nên chuẩn bị sẵn nước uống, mũ nón và hạn chế leo núi vào những ngày nắng gắt.
13. Tam Tòa - Di tích lịch sử từ thế kỷ 19
Giữa những hàng cây xanh bên bờ sông Nhật Lệ, phần tháp chuông còn sót lại của Nhà thờ Tam Tòa vẫn lặng lẽ đứng đó như một chứng nhân của thời gian. Dù không còn giữ được hình dáng nguyên vẹn như thuở ban đầu, công trình này vẫn là một trong những điểm tham quan mang giá trị lịch sử và kiến trúc đặc biệt của Đồng Hới.
Được xây dựng từ năm 1886 theo phong cách Gothic, Nhà thờ Tam Tòa từng là một trong những công trình tôn giáo nổi bật nhất miền Trung. Trong chiến tranh, nhà thờ bị tàn phá nặng nề bởi bom đạn và chỉ còn lại phần tháp chuông như ngày nay. Thay vì phục dựng hoàn toàn, công trình được giữ nguyên hiện trạng như một chứng tích lịch sử, nhắc nhớ về những mất mát mà Quảng Bình từng trải qua.
Du khách thường dành khoảng 30-45 phút để tham quan khu di tích lịch sử. Từ bên ngoài hàng rào bảo vệ, bạn có thể chiêm ngưỡng kiến trúc cổ kính phủ màu thời gian, quan sát những dấu vết chiến tranh còn in trên các bức tường gạch và chụp những bức ảnh mang phong cách hoài niệm. Khu vực công viên ven sông xung quanh cũng là nơi lý tưởng để tản bộ, thư giãn hoặc ngắm cảnh thành phố Đồng Hới.
Nhà thờ Tam Tòa là di tích ngoài trời và mở cửa tự do, không thu phí tham quan. Thời điểm đẹp nhất để ghé thăm là vào sáng sớm hoặc cuối buổi chiều khi ánh sáng dịu nhẹ, thuận lợi cho việc chụp ảnh và tham quan. Do công trình đã xuống cấp theo thời gian, du khách cần tuân thủ các biển báo an toàn, không vượt qua hàng rào bảo vệ hoặc trèo lên các hạng mục kiến trúc còn lại.
14. Cổng trời Cha Lo
Điểm di tích lịch sử ở Quảng Bình cuối cùng trong danh sách này là Cổng Trời Cha Lo. Không chỉ nổi tiếng với cảnh quan núi non hùng vĩ, nơi đây còn gắn liền với những câu chuyện về tuyến vận tải chiến lược trong những năm tháng chiến tranh ác liệt.
Nằm tại xã Dân Hóa, huyện Minh Hóa, trên tuyến đường 12A dẫn tới Cửa khẩu Quốc tế Cha Lo, địa danh này được hình thành từ hai khối đá lớn tự nhiên chụm vào nhau tạo thành một vòm đá khổng lồ giữa núi rừng. Trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, khu vực Cha Lo là một trong những mắt xích quan trọng trên tuyến chi viện chiến lược sang nước bạn Lào, thường xuyên hứng chịu bom đạn nhưng vẫn giữ vai trò huyết mạch về giao thông và hậu cần.
Du khách có thể ngắm nhìn cảnh sắc núi rừng Trường Sơn hùng vĩ, săn mây vào những ngày thời tiết thuận lợi, khám phá hang động từng gắn với các câu chuyện lịch sử thời chiến hoặc ghé thăm phiên chợ Pheo để tìm hiểu đời sống văn hóa của đồng bào địa phương. Khu vực Cửa khẩu Quốc tế Cha Lo cũng là điểm dừng chân thú vị dành cho những ai muốn khám phá vùng biên giới Việt - Lào.
Cổng Trời Cha Lo mở cửa tự do và không thu phí tham quan. Thời điểm đẹp nhất để ghé thăm là lúc bình minh hoặc hoàng hôn, khi ánh nắng len qua các dãy núi và lớp sương mờ tạo nên khung cảnh ấn tượng. Vì nằm gần khu vực biên giới, hãy mang theo giấy tờ tùy thân để thuận tiện khi cần xuất trình. Ngoài ra, đừng bỏ lỡ cơ hội thưởng thức những món ăn đặc trưng của đồng bào địa phương như cơm bồi, rượu cần hay các đặc sản vùng cao trong hành trình khám phá miền tây Quảng Bình.
Quảng Bình là một vùng đất địa linh nhân kiệt, với những di tích lịch sử, văn hóa mang đậm dấu ấn của thời gian. Những di tích này là niềm tự hào của người dân Quảng Bình và là điểm đến hấp dẫn của du khách trong và ngoài nước. Chúng ta hãy cùng nhau gìn giữ và bảo tồn những di tích này, để chúng mãi mãi là những di sản văn hóa quý giá của dân tộc.
